🔹 Wprowadzenie

 Kodeks pracy przewiduje szereg uprawnień związanych z rodzicielstwem. Pracownicy mogą korzystać z urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego i rodzicielskiego, które służą ochronie ich praw oraz zapewnieniu opieki nad dzieckiem. Każdy z tych urlopów ma inny cel, wymiar i zasady formalne.
 

🔸 1. Urlop macierzyński

👩‍🍼 Dla kogo?

• Przysługuje matce dziecka zatrudnionej na umowę o pracę.

🗓️ Wymiar urlopu:

• 20 tygodni – przy urodzeniu jednego dziecka,
• 31–37 tygodni – przy porodzie mnogim (np. 31 tyg. przy dwójce, 33 tyg. przy trójce itd.).

📌 Obowiązkowy urlop:

• Co najmniej 14 tygodni musi wykorzystać matka,
• Pozostałe 6 tygodni można przekazać ojcu (jeśli spełnione są warunki).

📄 Wymagane dokumenty:

• Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka,
• Wniosek o wykorzystanie części urlopu przez ojca (jeśli dotyczy).

🔸 2. Urlop ojcowski 

👨 Dla kogo?

• Przysługuje ojcu dziecka – niezależnie od sytuacji zawodowej matki.

🗓️ Wymiar:

• 14 dni kalendarzowych (nie roboczych),
• Może być wykorzystany jednorazowo lub w dwóch częściach po 7 dni.

📅 Termin:

• Do 12 miesięcy od urodzenia dziecka (lub od przysposobienia),
• Po tym czasie prawo do urlopu wygasa.

📄 Wymagane dokumenty:

• Wniosek złożony na 7 dni przed planowanym urlopem,
• Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka.

📌 Urlop ojcowski nie zmniejsza puli urlopu rodzicielskiego ani macierzyńskiego.
 

🔸 3. Urlop rodzicielski 

👪 Dla kogo?

• Dla obiega rodziców – mogą korzystać naprzemiennie lub jednocześnie,
• Po wykorzystaniu pełnego urlopu macierzyńskiego przez matkę.

🗓️ Wymiar:

• 41 tygodni – przy urodzeniu jednego dziecka,
• 43 tygodnie – przy porodzie mnogim,
• W tym 9 tygodni wyłącznie dla każdego z rodziców (niewykorzystane – przepadają).

📅 Kiedy można wykorzystać?

• Bezpośrednio po macierzyńskim lub w częściach – do ukończenia 6. roku życia dziecka.

💵 Zasiłek:

• 100% przez pierwsze 6 tygodni, potem 60%, lub
• 81,5% jeśli złoży się wniosek o cały urlop z góry.

📄 Wymagane dokumenty:

• Wniosek o urlop rodzicielski – co najmniej 21 dni wcześniej,
• Odpis aktu urodzenia dziecka,
• Oświadczenie drugiego rodzica o niewykorzystaniu swojego urlopu (jeśli dotyczy).

🔸 4. Zasady wspólne – ochrona, zakaz wypowiedzenia 

• W czasie urlopów macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego obowiązuje zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę (art. 177 KP),
• Pracownik ma prawo wrócić na to samo lub równorzędne stanowisko,
• Czas urlopu wlicza się do stażu pracy i uprawnień emerytalnych.

🔸 5. Uwaga – nowelizacje od 2023 r.

 Zmiany wynikające z implementacji dyrektywy UE work-life balance:

• Wydłużony urlop rodzicielski,
• Wprowadzenie 9 tygodni „nieprzenoszalnego” urlopu dla każdego z rodziców,
• Większa elastyczność w korzystaniu z urlopów (np. praca w niepełnym wymiarze + część urlopu).

📚 Podstawa prawna: 

• Kodeks pracy: art. 180–189¹
• Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie Kodeksu pracy (Dz.U. 2023 poz. 641)
• Ustawa zasiłkowa – zasiłki macierzyńskie i rodzicielskie