🔹 Wprowadzenie

 \Kodeks pracy przewiduje szczególne zasady ochrony stosunku pracy dla określonych grup pracowników. Ochrona ta może mieć charakter bezwzględny (zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy) lub warunkowy (np. wymaga zgody organizacji związkowej). Naruszenie tych zasad może skutkować przywróceniem do pracy i odszkodowaniem zasądzonym przez sąd.
 

🔸 1. Kogo obejmuje szczególna ochrona przed zwolnieniem?

✅ Przykładowe grupy objęte ochroną:

• Kobiety w ciąży - Zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy
• Osoby na urlopie macierzyńskim/rodzicielskim - Zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy
• Działacze związkowi - Zakaz bez zgody zarządu związku
• Pracownicy w wieku przedemerytalnym - Zakaz wypowiedzenia 4 lata przed emeryturą
• Pracownicy w trakcie usprawiedliwionej nieobecności (np. L4) - Bezwzględny zakaz rozwiązania umowy
• Członkowie rady pracowników - Wymagana zgoda rady
• Osoby powracające z urlopu wychowawczego - Zakaz przez 1 miesiąc po powrocie

📌 Ochrona dotyczy zarówno wypowiedzenia umowy, jak i rozwiązania jej bez wypowiedzenia.
 

🔸 2. Ochrona kobiet w ciąży i w czasie urlopów rodzicielskich

👩‍🍼 Art. 177 § 1 Kodeksu pracy:

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownicą w ciąży lub przebywającą na urlopie macierzyńskim, chyba że zachodzą przesłanki rozwiązania bez winy pracodawcy (np. upadłość, likwidacja firmy) i uzyskano zgodę związku zawodowego (jeśli działa).

📌 Jeśli pracownica zawarła czasową umowę, a jej koniec przypada po 12. tygodniu ciąży – umowa automatycznie przedłuża się do porodu.
 

🔸 3. Działacze związkowi – art. 32 ustawy o związkach zawodowych

• Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę bez uprzedniej zgody zarządu organizacji związkowej wskazanej w informacji o objęciu ochroną.
• Dotyczy to tylko osób wskazanych pisemnie przez związek i pełniących funkcję.
• Ochrona trwa przez czas pełnienia funkcji oraz przez rok po jej ustaniu (jeśli ochrona była dłuższa niż 6 miesięcy).

🔸 4. Pracownicy w wieku przedemerytalnym – art. 39 KP 

• Zakaz wypowiedzenia umowy pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna),
• Warunek: okres zatrudnienia daje prawo do emerytury w danym zakładzie pracy.

📌 Zakaz nie obejmuje rozwiązania umowy za porozumieniem stron ani zwolnienia dyscyplinarnego (jeśli są podstawy z art. 52 KP).
 

🔸 5. Pracownicy nieobecni z usprawiedliwionych przyczyn – art. 41 KP

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie, gdy pracownik:

• przebywa na zwolnieniu lekarskim (L4),
• przebywa na urlopie wypoczynkowym,
• korzysta z innych usprawiedliwionych nieobecności (np. urlop rodzicielski, okolicznościowy).

📌 Ochrona nie dotyczy rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z art. 53 KP (np. długotrwała choroba).
 

🔸 6. Ochrona przed zwolnieniem a likwidacja stanowiska

• Ochrona nie obowiązuje, jeśli zakład pracy zostaje zlikwidowany lub ogłasza upadłość (art. 177 § 4 KP).
• W takim przypadku możliwe jest rozwiązanie umowy również z pracownikami chronionymi, ale często:
  • wymagane są uzgodnienia z organizacją związkową,
  • przysługuje odprawa (ustawa o zwolnieniach grupowych).

🔸 7. Naruszenie ochrony – konsekwencje dla pracodawcy

• Zwolnienie pracownika w ciąży - Nieważność wypowiedzenia (art. 58 KC + art. 45 KP)
• Zwolnienie związkowca bez zgody - Przywrócenie do pracy + odszkodowanie
• Brak świadectwa pracy - Kara grzywny i odszkodowanie
• Zwolnienie przedemerytalne - Sąd może orzec przywrócenie lub odszkodowanie 
   

📚 Podstawa prawna

• Kodeks pracy: art. 39, 41, 177
• Ustawa o związkach zawodowych – art. 32
• Ustawa o promocji zatrudnienia – zasady ochrony w urzędzie pracy
• Orzecznictwo SN, m.in. wyrok z 14.03.2018 r., I PK 297/17