🔹 Wprowadzenie

 Każda praca wykonywana ponad obowiązujące normy czasu pracy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych i musi być odpowiednio zrekompensowana. Przepisy określają dokładnie, kiedy mamy do czynienia z nadgodzinami, jakie są limity oraz stawki dodatków, jakie należy wypłacić pracownikowi.
 

🔸 1. Kiedy występuje praca w nadgodzinach?

Zgodnie z art. 151 § 1 Kodeksu pracy, nadgodziny występują, gdy:

• pracownik przekroczy dobową normę czasu pracy (zwykle 8 godzin), lub
• nastąpi przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym.

✅ Nadgodziny są dopuszczalne tylko w razie szczególnych potrzeb pracodawcy lub:

• konieczności prowadzenia akcji ratowniczej,
• usuwania awarii.

🔸 2. Limit nadgodzin

• Roczny limit: nie więcej niż 150 godzin nadliczbowych rocznie na pracownika, chyba że regulamin, układ zbiorowy pracy lub umowa o pracę przewidują inny (wyższy) limit.
• Dobowy czas pracy – nie może przekraczać 13 godzin (8 godz. etat + max 5 nadgodzin).

🔸 3. Wynagrodzenie i dodatki za nadgodziny

Zgodnie z art. 151¹ Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje:

• 100% dodatek do wynagrodzenia za nadgodziny przypadające:
  • w nocy,
  • w niedzielę lub święto, które nie jest dla pracownika dniem pracy,
  • w dniu wolnym udzielonym za inną pracującą niedzielę lub święto.
• 50% dodatek za nadgodziny przypadające:
  • w innych przypadkach, tj. nadgodziny w dni robocze w normalnych godzinach dziennych.

🧮 Przykład:

Jeśli pracownik ma stawkę 30 zł brutto/godz. i przepracował 2 nadgodziny w dzień roboczy, to:

• za każdą nadgodzinę przysługuje 30 zł (stawka podstawowa) + 15 zł (50%) = 45 zł/godz.

🔸 4. Forma rekompensaty – pieniądze lub czas wolny

Zgodnie z art. 151² KP, pracodawca może:

• wypłacić wynagrodzenie powiększone o dodatek (50% lub 100%), albo
• udzielić czasu wolnego:
  • na wniosek pracownika: 1 godzina wolnego za 1 nadgodzinę (bez dodatku),
  • z inicjatywy pracodawcy: 1,5 godziny wolnego za każdą nadgodzinę (zamiast dodatku).

🔸 5. Ryczałt za nadgodziny

Jeśli pracownik regularnie wykonuje pracę w godzinach nadliczbowych (np. kierownik, handlowiec):

• można ustalić ryczałt za nadgodziny,
• jego wysokość musi odpowiadać przewidywanej liczbie nadgodzin,
• informacja o ryczałcie powinna znaleźć się w umowie o pracę.

🔸 6. Zakaz nadgodzin – grupy chronione

Pracownicy, których co do zasady nie wolno zatrudniać w nadgodzinach:

• kobiety w ciąży,
• pracownicy młodociani,
• osoby z orzeczoną niepełnosprawnością (chyba że lekarz wyrazi zgodę),
• rodzice dzieci do 4. roku życia – bez ich zgody.

🔸 7. Obowiązki pracodawcy

 Pracodawca musi:

• prowadzić ewidencję czasu pracy (również nadgodzin),
• wypłacić dodatki lub udzielić czasu wolnego w odpowiednim terminie,
• nie nadużywać nadgodzin – w razie kontroli PIP może zostać nałożona kara grzywny: od 1 000 zł do 30 000 zł (art. 282 KP).

📚 Podstawa prawna 

• Kodeks pracy:
  • art. 151–151⁴ – praca w godzinach nadliczbowych,
  • art. 129, art. 133 – normy czasu pracy,
  • art. 282 – sankcje dla pracodawcy.