🔹 Wprowadzenie

 Kodeks pracy przewiduje możliwość skorzystania przez pracownika z dwóch szczególnych form zwolnień od pracy:

• urlopu bezpłatnego – na wniosek i za zgodą pracodawcy,
• urlopu okolicznościowego – z tytułu ważnych wydarzeń życiowych, przy zachowaniu prawa do wynagrodzenia.

Oba typy urlopu są uregulowane w odmienny sposób i mają różne skutki prawne.
 

🔸 1. Urlop bezpłatny

✅ Czym jest?

Urlop bezpłatny to okres wolny od pracy udzielany na pisemny wniosek pracownika, za zgodą pracodawcy. W tym czasie:

• ustają obowiązki pracownicze,
• nie przysługuje wynagrodzenie ani składki ZUS (z wyjątkami – np. z art. 174¹ KP).

🧾 Podstawa prawna:

• Art. 174 i 174¹ Kodeksu pracy

📅 Czas trwania: 

• Nie jest ograniczony przepisami – zależy od porozumienia stron,
• Może trwać dni, tygodnie lub nawet lata (np. w przypadku wyjazdu za granicę).

📝 Warunki i skutki:

• Wymaga pisemnego wniosku pracownika i zgody pracodawcy,
• Nie wlicza się do stażu pracy (chyba że przepisy stanowią inaczej, np. przy delegowaniu do innego pracodawcy),
• Pracownik nie jest objęty ubezpieczeniem (chyba że zgłosi się sam do dobrowolnego ZUS).

📌 Wyjątek: Jeśli pracownik przebywa na bezpłatnym urlopie w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy (na podstawie porozumienia firm) – ten okres wlicza się do stażu pracy (art. 174¹ KP).
 

🔸 2. Urlop okolicznościowy

✅ Czym jest?

Urlop okolicznościowy to zwolnienie od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, przysługujące z tytułu ważnych wydarzeń życiowych pracownika.

🧾 Podstawa prawna:

• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r., § 15 (Dz.U. z 1996 r. Nr 60, poz. 281)

📅 Wymiar:

Ślub pracownika - 2 dni
Ślub dziecka pracownika - 1 dzień
Urodzenie się dziecka pracownika - 2 dni
Zgon i pogrzeb małżonka, dziecka, rodzica - 2 dni
Zgon i pogrzeb teściów, dziadków, rodzeństwa - 1 dzień

 

📄 Dokumenty: 

• Wniosek pracownika (zwykle ustny lub mailowy),
• Kopia dokumentu potwierdzającego zdarzenie (akt zgonu, urodzenia, zawarcia małżeństwa itp.),
• Zwykle nie ma obowiązku złożenia wniosku przed zdarzeniem – ważna jest skuteczna informacja i złożenie wniosku niezwłocznie po zdarzeniu.

📌 Dni urlopu okolicznościowego są traktowane jako zwolnienie z pracy płatne, a nie jako część urlopu wypoczynkowego.
 

🔸 3. Obowiązki pracodawcy

Bezpłatny - Wymagana pisemna zgoda, aktualizacja akt osobowych
Okolicznościowy - Udzielenie urlopu z urzędu po zgłoszeniu, wypłata wynagrodzenia


 

🔸 4. Przykład – jak rozliczyć?

 Pracownik składa wniosek o urlop okolicznościowy z powodu śmierci ojca – przysługują mu:

• 2 dni wolnego z pełnym wynagrodzeniem,
• Zgłoszenie może nastąpić już po pogrzebie, jeśli wcześniej było to niemożliwe.

W przypadku urlopu bezpłatnego na miesiąc:

• Pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia,
• Nie nalicza się składek ZUS,
• Czas nie wlicza się do okresów uprawniających np. do nagrody jubileuszowej.

📚 Podstawa prawna 

• Kodeks pracy, art. 174 i 174¹
• Rozporządzenie MPiPS z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy
• Wyroki SN i interpretacje PIP (m.in. dotyczące dokumentowania zdarzeń okolicznościowych)