🔹 Wprowadzenie
Kodeks pracy nie tylko określa prawa pracownika, ale także jego obowiązki i konsekwencje ich naruszenia. Pracownik może ponosić odpowiedzialność porządkową (dyscyplinarną) za naruszenie organizacji pracy oraz materialną za wyrządzoną szkodę. Pracodawca musi jednak zawsze działać w granicach prawa – z zachowaniem procedur i terminów.
🔸 1. Odpowiedzialność porządkowa – za naruszenie dyscypliny pracy
✅ Podstawa prawna: art. 108–113 Kodeksu pracy
🔹 Za co można ukarać pracownika?
Pracownik ponosi odpowiedzialność porządkową za:
- Nieprzestrzeganie ustalonej organizacji pracy,
- Spóźnienia, samowolne opuszczenie stanowiska, niestawienie się do pracy,
- Naruszenie przepisów BHP lub PPOŻ,
- Nieprzestrzeganie poleceń przełożonych,
- Nieprzestrzeganie regulaminu pracy,
- Stawienie się do pracy pod wpływem alkoholu lub środków odurzających.
🔹 Możliwe kary:
- Upomnienie - Lżejsze przewinienia (pierwsze naruszenia)
- Nagana - Powtarzające się lub poważniejsze naruszenia
- Kara pieniężna - Tylko za: nieusprawiedliwione nieobecności, stawienie się w stanie nietrzeźwości, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia
📌 Kara pieniężna nie może przekroczyć:
- jednej dniówki za jedno przewinienie,
- łącznie nie więcej niż 1/10 miesięcznego wynagrodzenia netto (po potrąceniu składek i podatku).
🔸 2. Procedura nałożenia kary porządkowej
✅ Pracodawca musi:
- Wysłuchać pracownika (może to zrobić ustnie lub pisemnie),
- Nałożyć karę w terminie 2 tygodni od uzyskania informacji o przewinieniu,
- Nie później niż 3 miesiące od popełnienia naruszenia.
📌 Kara musi być nałożona na piśmie, z podaniem:
- rodzaju naruszenia,
- podstawy prawnej (art. 108 KP),
- pouczenia o prawie odwołania do sądu pracy.
🧾 Odwołanie:
- Pracownik ma 7 dni na wniesienie sprzeciwu do pracodawcy.
- Jeśli sprzeciw zostanie odrzucony, ma 14 dni na złożenie pozwu do sądu pracy.
🔸 3. Odpowiedzialność materialna – za szkodę wyrządzoną pracodawcy
✅ Podstawa prawna: art. 114–122 Kodeksu pracy
Pracownik odpowiada materialnie za szkodę, jeśli:
- naruszył swoje obowiązki,
- jego działanie było zawinione (umyślnie lub nieumyślnie),
- powstała realna szkoda majątkowa u pracodawcy,
- istnieje związek przyczynowy między działaniem pracownika a szkodą.
🔹 Odpowiedzialność ograniczona (typowa)
- Obowiązuje w większości przypadków,
- Odszkodowanie może wynosić maksymalnie 3-krotność miesięcznego wynagrodzenia brutto pracownika z dnia wyrządzenia szkody,
- Dotyczy np. uszkodzenia mienia firmowego przez niedbalstwo.
🔹 Odpowiedzialność pełna
Występuje, gdy:
- szkoda została wyrządzona umyślnie,
- dotyczy mienia powierzonego z obowiązkiem zwrotu (np. samochód, laptop, gotówka, narzędzia).
📌 Wówczas pracownik odpowiada w pełnej wysokości szkody, a pracodawca nie musi udowadniać winy – tylko fakt powierzenia i brak zwrotu/uszkodzenie.
🔸 4. Praktyczne przykłady
Pracownik spóźnił się do pracy - Porządkowa - Upomnienie lub nagana
Pracownik zniszczył sprzęt biurowy - Materialna (ograniczona) - Do 3 pensji brutto
Kierowca rozbił służbowy samochód - Materialna (pełna – powierzone mienie) - Odpowiedzialność do pełnej kwoty naprawy
Pracownik był pijany w pracy - Porządkowa + potencjalnie dyscyplinarne zwolnienie - Kara pieniężna + art. 52 KP
📚 Podstawa prawna
- Kodeks pracy, art. 108–113 (porządkowa) i 114–122 (materialna)
- Orzecznictwo SN, m.in. I PK 115/15 – zakres odpowiedzialności za mienie powierzone
- Ustawa o związkach zawodowych – ochrona związkowców w kontekście kar