🔹 Wprowadzenie

 Urlop wypoczynkowy to jedno z podstawowych uprawnień pracowniczych wynikających z Kodeksu pracy. Pracodawca ma obowiązek udzielić go pracownikowi każdego roku, a jego niewykorzystanie nie może skutkować utratą prawa do wypoczynku. Poniżej przedstawiamy, komu przysługuje urlop, jak go wyliczyć i jak należy go udzielać.
 

🔸 1. Wymiar urlopu wypoczynkowego

Zgodnie z art. 154 § 1 Kodeksu pracy:
Staż pracy (łącznie z edukacją)Wymiar urlopu rocznegomniej niż 10 lat | 20 dni
10 lat i więcej | 26 dni


📌 Ważne: Do stażu pracy wlicza się również okres nauki:

• szkoła zawodowa – 3 lata,
• szkoła średnia – 4–5 lat,
• szkoła wyższa – 8 lat (nie sumują się z innymi szkołami).

🔸 2. Udzielanie urlopu – zasady 

🗓️ a) Urlop udzielany jest:

• na wniosek pracownika (pisemny, elektroniczny lub w systemie HR),
• w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z jego harmonogramem,
• w pełnych dniach roboczych (minimalna jednostka – 1 dzień lub 1/8 etatu).

💬 b) Obowiązki pracodawcy:

• nie może odmówić urlopu, jeśli jest zgodny z planem urlopów,
• musi udzielić urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo,
• zaległy urlop należy udzielić do 30 września następnego roku (art. 168 KP).

🔸 3. Nabywanie prawa do urlopu

🧾 a) Przy pierwszej pracy:

• Pracownik nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy – 1/12 rocznego wymiaru,
• czyli 1,67 dnia miesięcznie (przy 20 dniach) lub 2,17 dnia (przy 26 dniach),
• od następnego roku – pełny wymiar z góry.

📅 b) Kolejne lata pracy:

• Od 1 stycznia każdego roku przysługuje pełny roczny wymiar urlopu.

🔸 4. Urlop proporcjonalny – kiedy? 

🔁 a) Zatrudnienie lub zwolnienie w trakcie roku:

• Pracownik ma prawo do urlopu proporcjonalnego do przepracowanego okresu w danym roku.

📥 b) Zmiana pracodawcy:

• Jeśli w tym samym roku pracownik był już zatrudniony u innego pracodawcy i wykorzystał część urlopu, nowy pracodawca nalicza proporcjonalnie tylko pozostałą część.

🔁 c) Zmiana etatu (np. z 1/2 na pełen):

• Urlop za okres pracy na część etatu przelicza się proporcjonalnie (np. 10 dni za pół etatu w skali roku).

🔸 5. Plan urlopów

• Pracodawca może ustalić plan urlopów (jeśli nie działa u niego organizacja związkowa – po konsultacji z pracownikami).
• Plan urlopów nie może naruszać prawa pracownika do corocznego wypoczynku.
• Dni urlopowe można dzielić – np. 10 dni w czerwcu i 10 dni w sierpniu.

🔸 6. Urlop wypoczynkowy a nieobecności

• Choroba nie przerywa urlopu – ale dni choroby nie są liczone jako urlopowe.
• Jeśli pracownik zachoruje przed rozpoczęciem urlopu – powinien poinformować pracodawcę i urlop przesunąć.

🔸 7. Urlop a wypowiedzenie umowy 

• W okresie wypowiedzenia pracodawca może:
  • udzielić zaległego i bieżącego urlopu, albo
  • wypłacić ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.

🔸 8. Przykład obliczeń – urlop proporcjonalny

Przykład: Pracownik z 5-letnim stażem rozpoczął pracę 1 lipca 2025 r.
➡️ Przysługuje mu:
20 dni × 6/12 = 10 dni urlopu wypoczynkowego do końca 2025 r.
 

📚 Podstawa prawna:

• Kodeks pracy, art. 152–173
• Rozporządzenie MPiPS z 28 maja 1996 r. w sprawie sposobu udzielania urlopu wypoczynkowego