🔹 Wprowadzenie
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia to najbardziej radykalna forma zakończenia stosunku pracy. Może zostać zastosowana zarówno przez pracodawcę, jak i przez pracownika, ale tylko w ściśle określonych sytuacjach. Nie wymaga zachowania okresu wypowiedzenia i wywołuje skutki natychmiastowe.
🔸 1. Podstawa prawna
- Art. 52–53 Kodeksu pracy – rozwiązanie umowy przez pracodawcę,
- Art. 55 Kodeksu pracy – rozwiązanie umowy przez pracownika,
- Orzecznictwo SN i stanowiska PIP.
🔸 2. Rozwiązanie umowy przez pracodawcę – tzw. „dyscyplinarka”
✅ Kiedy możliwe? (art. 52 KP)
Pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeżeli:
- Ciężko naruszył podstawowe obowiązki pracownicze
– np. odmowa wykonania polecenia, fałszowanie dokumentów, kradzież, mobbing, spożywanie alkoholu w pracy. - Popełnił przestępstwo (oczywiste lub prawomocnie stwierdzone),
– które uniemożliwia dalsze zatrudnienie. - Utracił uprawnienia konieczne do wykonywania pracy
– np. cofnięcie prawa jazdy u kierowcy, utrata licencji zawodowej.
📌 Dyscyplinarka może być zastosowana tylko w terminie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiedzy o przewinieniu (art. 52 § 2 KP).
📝 Forma:
- Pisemne oświadczenie, zawierające:
- podstawę prawną (np. art. 52 §1 pkt 1 KP),
- konkretną i uzasadnioną przyczynę,
- pouczenie o prawie odwołania się do sądu pracy.
🔸 3. Rozwiązanie umowy przez pracodawcę z przyczyn niezawinionych
✅ Przykład: długotrwała nieobecność z powodu choroby (art. 53 KP)
Pracodawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia bez winy pracownika, gdy:
- Pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby:
- przez okres przekraczający 3 miesiące (gdy pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy),
- przez okres świadczenia zasiłkowego i rehabilitacyjnego (gdy był zatrudniony min. 6 miesięcy lub niezdolność wynika z wypadku przy pracy).
- Nieobecność z innych przyczyn trwa ponad miesiąc (np. urlop bezpłatny, zatrzymanie, areszt).
📌 Wymaga udokumentowania – np. zaświadczenie ZUS o długości zasiłku.
🔸 4. Rozwiązanie umowy przez pracownika bez wypowiedzenia
✅ Kiedy możliwe? (art. 55 KP)
Pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, jeżeli:
- Lekarz wyda orzeczenie, że praca zagraża jego zdrowiu,
– pracodawca nie przeniósł go w wymaganym terminie do innej pracy. - Pracodawca ciężko naruszył podstawowe obowiązki wobec pracownika, np.:
- nie wypłaca wynagrodzenia,
- narusza przepisy BHP,
- stosuje mobbing lub dyskryminację.
📌 Pracownik musi:
- złożyć pisemne oświadczenie, z uzasadnieniem,
- ma prawo do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.
🔸 5. Świadectwo pracy i skutki rozwiązania umowy
- Rozwiązanie bez wypowiedzenia musi być odnotowane w świadectwie pracy (z odpowiednią podstawą prawną),
- Może skutkować pozbawieniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych przez 180 dni, jeżeli winę ponosi pracownik (np. dyscyplinarka),
- Rozwiązanie z winy pracodawcy – nie ogranicza praw pracownika.
🔸 6. Odwołanie do sądu pracy
- Pracownik ma 21 dni od otrzymania wypowiedzenia
- Pracodawca ma 21 dni od otrzymania oświadczenia
Sąd może:
- przywrócić pracownika do pracy,
- przyznać odszkodowanie (od 1 do 3 wynagrodzeń).
📚 Podstawa prawna
- Kodeks pracy, art. 52–55
- Wyrok SN z 9.12.2015 r. (II PK 403/14) – dot. ciężkiego naruszenia obowiązków
- Wyrok SN z 5.10.2021 r. (II PSKP 55/21) – dot. wypowiedzenia przez pracownika bez zachowania terminu